Dạy Con (Bài 11)

Kính chào quý thính giả,

Chúng tôi chân thành cảm ơn quý vị đón nghe Câu Chuyện Gia Đình của Phát Thanh Tin Lành hôm nay.  Mấy tuần qua, trong tiết mục này chúng tôi trình bày đề tài Nuôi Dạy Con Cái và nói về việc áp dụng kỷ luật trong việc dạy con.  Như chúng ta đã biết, để việc dạy con có kết quả, cha mẹ cần giữ quân bình giữa tình thương và kỷ luật.  Chúng tôi đã chia xẻ về tình thương đối với con nên hôm nay xin nói về việc áp dụng kỷ luật trong việc nuôi dạy con.

Trong quyển sách tựa đề, The Strong Will Child tạm dịch là “Đứa Bé Cứng Đầu,” Tiến sĩ James Dobson mô tả sự giằng co căng thẳng giữa ý muốn của con cái và ý muốn của cha mẹ. Tác giả viết:

Con cái trong gia đình luôn cảm nhận có một sự giằng co giữa ý muốn của hai thế hệ, tức là giữa ý muốn của cha mẹ và ý muốn của con cái; vì thế, cách cha mẹ ứng xử trước ý muốn hay lòng mong ước của con là điều rất quan trọng.  Khi một đứa bé có hành động vô lễ hay làm điều gì gây tổn hại cho các em hoặc cho người chung quanh, mục đích của các em là thử xem ranh giới mà cha mẹ đặt ra có vững chắc không, mình có thể vượt qua không.  Điều này cũng giống như việc mỗi khi trời tối và chấm dứt một ngày làm việc, các viên chức cảnh sát thường đến xem xét những hàng quán đã đóng cửa, họ mở thử những cánh cửa đã đóng nhưng mong là các cửa đó đã khóa chặt và an toàn.  Tương tự như thế, khi con cái thách thức thẩm quyền của cha mẹ mà cha mẹ giữ vững lập trường, đứa bé sẽ cảm thấy an toàn dưới sự hướng dẫn của cha mẹ:  Các em thấy an toàn trong môi trường mà quyền của các em cũng như quyền của người khác được bảo đảm bằng những giới hạn rõ ràng (The Strong Will Child, trang 30).

Trong bài nói về cách làm thế nào để uốn nắn/hướng dẫn con cái trở nên người khôn ngoan, Mục sư Chuck Swindoll cho biết, mục đích của việc dạy con không phải là dùng áp lực để cha mẹ sẽ thắng trong sự giằng co giữa ý con và ý của cha mẹ, với bất cứ giá nào; dù đây là điều nhiều cha mẹ thường làm.  Khi chúng ta thắng ý con bằng quyền lực hay sức mạnh, chúng ta chỉ làm cho con buồn khổ, đau đớn và khiến cho mối quan hệ giữa chúng ta với con trở thành căng thẳng, ngăn cách chứ không tốt đẹp.  Trái lại, khi dùng kỷ luật, mục tiêu của chúng ta là uốn nắn ý của con vào khuôn phép một cách nhẹ nhàng nhưng rõ ràng và cương quyết, giống như người thợ gốm uốn nắn cái bình bằng đất sét.  Để đạt được điều đó, cha mẹ cần có khôn ngoan và khôn ngoan đó chỉ một mình Chúa ban cho chúng ta.  Ngày trước cha mẹ áp dụng kỷ luật với con cái rất là nghiêm khắc, lắm khi đến độ tàn ác.  Ngày nay thì ngược lại, khi nghe nói đến việc kỷ luật con cái, nhiều người nghĩ rằng áp dụng kỷ luật là hành hạ hay ngược đãi con.  Vì thế, một số phụ huynh tránh, không áp dụng kỷ luật đối với con nhưng cho con được tự do, muốn làm gì cũng được, đòi hỏi điều gì cũng cho. Đây là điều vô cùng nguy hiểm, vì khi dạy con như vậy chúng ta sẽ tạo nên một thế hệ vô kỷ luật, vô đạo đức.

Lời Chúa trong Kinh Thánh dạy rằng, nếu thật sự thương con, cha mẹ phải hết lòng chỉ bảo, sửa dạy, cha mẹ nào không áp dụng kỷ luật để hướng dẫn con là không thương nhưng ghét con. Lời dạy đó như sau:

Người nào kiêng roi vọt ghét con trai mình, song ai thương con ắt cần sửa trị nó (Châm Ngôn 13:24)

Tục ngữ Việt Nam chúng ta có câu: “Thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi.”

Mục sư Chuck Swindoll nói rằng:

Nếu cha mẹ không áp dụng kỷ luật trong việc nuôi dạy con là không ban cho con sự hướng dẫn và chỉ dạy cần thiết để giúp con nên người trưởng thành. Khi cha mẹ không dạy con điều phải, không cảnh cáo con tránh những điều sai quấy là bỏ bê con, và đó cũng là một hình thức ngược đãi con.  Áp dụng kỷ luật quá nghiêm khắc, khiến con bị tổn thương cả thể xác lẫn tinh thần là ngược đãi con, nhưng không áp dụng kỷ luật mà để cho con được tự do làm bất sứ điều gì con muốn cũng là ngược đãi con vì như thế là cha mẹ để cho con trở thành người hư hỏng, vô kỷ luật.  Như vậy, nếu thật sự thương con, là cha mẹ chúng ta sẽ không chỉ lo cho con được ăn ngon mặc đẹp, tức là chăm sóc con người bề ngoài của con nhưng cũng chăm sóc con người bên trong. Chăm sóc con người bên trong là chăm sóc về mặt tình cảm, tinh thần và nhất là mặt tâm linh của con; là uốn nắn con vào kỷ luật, vào khuôn phép, để con trở nên người trưởng thành.

Nói đến kỷ luật, có hai điều chúng ta cần phân biệt rõ ràng: (1) Áp dụng kỷ luật chứ không phải ngược đãi con. (2) Uốn nắn con chớ không bẻ gãy con, khiến con bị tổn thương, tinh thần con tan nát.

1. Phân biệt giữa kỷ luật và ngược đãi

Cha mẹ ngược đãi con khi áp dụng kỷ luật một cách vô lý hay quá đáng, làm tổn thương con hay hạ phẩm giá của con.  Chẳng hạn như áp dụng kỷ luật cách tàn ác, kéo dài quá lâu, khiến con bị đau đớn, xấu hổ hay dùng những biện pháp kỷ luật không xứng hợp với lỗi lầm hay với tuổi của con.  Khi bị cha mẹ ngược đãi, sứa phạt quá đáng sẽ làm tinh thần con suy sụp, khiến con khiếp sợ cha mẹ và mất tin tưởng ở chính mình.  Khi mắng con bằng những lời nặng nề, thô tục là chúng ta nhận chìm giá trị của con xuống vũng bùn, và khi áp dụng những biện pháp kỷ luật quá đáng, khiến con bị đau đớn về thể xác lẫn tinh thần là chúng ta ngược đãi con.

Sự ngược đãi đó sẽ giết chết cái nhìn tốt đẹp của con về chính mình, để lại trong tinh thần và trong cuộc đời con những vết sẹo hay nỗi đau không bao giờ xóa bỏ đi được. Khi cha mẹ áp dụng kỷ luật với con quá nặng nề như thế không phải là sửa dạy mà là hành hạ hay ngược đãi con.  Sự ngược đãi đó có thể phát xuất từ lòng ghét bỏ, căm thù hay giận dữ chứ không phát xuất từ lòng yêu thương, không thật sự muốn con nên người.

Kỷ luật hay sửa dạy khác với ngược đãi. Sửa dạy luôn luôn đúng, hợp lý, vừa phải, xứng hợp với con, với mục đích nâng cao giá trị của con, là người được sửa dạy, chớ không phải để hạ thấp giá trị của con. Sửa dạy và kỷ luật đặt căn bản trên công lý và công bình.  Khi sửa dạy con, cha mẹ không nên sửa dạy cách bất ngờ, đột ngột, tùy hứng hay tùy ý cha mẹ muốn; chúng ta cần cảnh báo trước để con không ngạc nhiên hay hoảng sợ nhưng biết trước rằng khi nào các em cố ý hay cố tình vượt qua giới hạn cha mẹ đã đặt ra thì các em sẽ bị sửa dạy.

Sự sửa dạy chừng mực và có báo trước của cha mẹ sẽ không khiến tinh thần hay ý chí của con sụp đổ nhưng sẽ giúp con trở nên người trưởng thành và có kỷ luật.  Việc kỷ luật con cái phải bắt nguồn từ một động cơ tốt đẹp, đó là vì lòng yêu thương và quan tâm đến con, chớ không bắt nguồn từ lòng giận dữ, ghét bỏ con hay vì một ý xấu nào khác.

2. Phân biệt giữa uốn nắn và bẻ gãy tâm tính của con

Sách Châm Ngôn 15:13 cho thấy sự khác biệt giữa tấm lòng được chăm sóc và tấm lòng bị bẻ gãy, làm cho tan nát.  Tác giả viết:

Lòng vui mừng làm cho vẻ mặt hân hoan, nhưng lòng buồn bã khiến tâm trí nao sờn.

Châm Ngôn 17:22 cũng mô tả một hình ảnh tương tự:

Lòng vui mừng vốn là một phương thuốc hay, còn trí nao sờn làm cho xương cốt khô héo

Mục đích của cha mẹ khi sửa dạy hay áp dụng kỷ luật với con là để hướng dẫn, chỉ dạy để giúp con biết đâu là điều hay lẽ phải, giúp con có hướng đi đúng cho đời sống; cũng giúp con tự tin, có tiêu chuẩn rõ ràng theo Lời Chúa dạy và có tiêu chuẩn đạo đức để áp dụng khi đối diện với khó khăn trong đời sống.  Khi cha mẹ hướng dẫn, uốn nắn con trong đạo đức sẽ giúp con nhìn thấy những giá trị tốt đẹp cao quý trong đời sống, cũng giúp con thấy đời sống con người là quý báu và có ý nghĩa, tức là giúp con yêu đời và yêu chính mình.  Trái lại, khi cha mẹ dùng những kỷ luật quá nghiêm khắc để bẻ gãy ý chí của con hay làm cho tinh thần con tan nát là chúng ta giết chết tinh thần vui vẻ, yêu đời và lòng tự tin của con.

Minh Nguyên
Chương Trình Phát Thanh Tin Lành