Dạy Con (Bài 17)
Cảm tạ Chúa, một lần nữa chúng tôi lại được hoan nghênh quý vị đón nghe Câu Chuyện Gia Đình của Phát Thanh Tin Lành. Hôm nay chúng tôi xin chia xẻ thêm về trách nhiệm của cha mẹ trong việc nuôi dạy con cái. Có gia đình kia mới dọn đến một khu xóm thuộc vùng ngoại ô. Vài tháng sau, để có dịp làm quen với người trong xóm, hai vợ chồng mở một bữa tiệc, mời mấy gia đình ở gần đến dự. Bữa tiệc kéo dài từ chiều cho đến khuya. Trong lúc người lớn bận rộn trò chuyện để làm quen với nhau, các con nhỏ của họ tự do chơi đùa ăn uống. Thấy cha mẹ uống rượu, vài em nhỏ đến xin chủ nhà, người chủ nhà không cho, bảo rằng mấy em còn quá nhỏ. Một em nọ liền chạy đến xin mẹ, bà mẹ đồng ý, bảo con cứ đến xin người chủ nhà. Riêng một bà mẹ kia, không những đồng ý mà còn đích thân đi lấy rượu cho con, dù người chủ nhà không đồng ý. Người chủ nhà nhìn các em nhỏ nhấm thử rượu và thầm nghĩ: “Không biết có điều gì mà các bà mẹ này không chiều theo ý con?” Vì không muốn bị quấy rầy hoặc không muốn con buồn, một số bà mẹ đã chiều theo đòi hỏi của con mà không nghĩ đến hậu quả việc mình làm.
Một em thiếu niên nọ, viết cho người hướng dẫn tinh thần dòng tâm sự như sau:
Năm nay em 16 tuổi, em học giỏi, siêng năng giúp đỡ việc nhà. Ngoài giờ học em đi làm thêm để không phải xin tiền cha mẹ. Em không uống rượu, hút thuốc, cũng không đi chơi với bạn bè. Em luôn cố gắng là đứa con ngoan, nhưng dù cố gắng đến đâu, em vẫn bị cha em mắng mỏ nặng lời. Cha em kiểm soát em trong mọi việc, ông bảo gì em cũng phải vâng lời làm theo, dù lắm khi rất là vô lý, thế mà cha em vẫn không bằng lòng. Ông chê em về cách ăn mặc, cách học hành. Khi em giúp cha mẹ làm việc nhà, cha cũng chỉ trích em thậm tệ chứ không bao giờ cho em một lời khen hay lời khích lệ. Mỗi tối em thường đi ngủ trong nước mắt. Em thương cha lắm nhưng không biết phải làm sao để khỏi bị la mắng, xin giúp em ý kiến.
Một bà mẹ kia thì than với bạn:
Con trai tôi mới mười sáu tuổi nhưng không lo học hành, tối ngày cứ đi chơi với bạn. Mỗi lần tôi khuyên răn nhắc nhở là nó cãi lại hoặc yên lặng nghe rồi bỏ đi, không trả lời, không phản đối mà cũng không sửa đổi. Gần đây nó bỏ học và đi chơi nhiều hơn, một hôm nó dẫn bạn gái về nhà, vào phòng ở trong đó suốt đêm, tôi không đồng ý mà không làm gì được! Tôi áp dụng đủ mọi cách trong việc dạy con: khi thì giận dữ la mắng hay khóc lóc năn nỉ, khi thì bỏ mặc không thèm nói, nhưng dù làm thế nào cũng vẫn không kết quả!
Kính thưa quý vị, mỗi bậc cha mẹ có một cách dạy con khác nhau, những cách dạy đó đưa đến kết quả khác nhau và có ảnh hưởng sâu đậm trên đời sống con. Như chúng ta nhìn thấy trong ba trường hợp chúng tôi vừa nêu. Theo sự nghiên cứu của các nhà tâm lý học, dựa vào yếu tố thẩm quyền của cha mẹ và lòng quan tâm đến nhu cầu của con, người ta thấy có bốn nhóm phụ huynh sau đây: (1) Những phụ huynh độc tài độc đoán với con. (2) Những cha mẹ hờ hững, không quan tâm đến con. (3) Dễ dãi, nuông chiều con. Và: (4) Những cha mẹ dùng thẩm quyền hướng dẫn con. Bốn nhóm phụ huynh đó khác nhau như thế nào?
1. Những phụ huynh độc tài, độc đoán với con
Các phụ huynh nuôi dạy con cách độc tài độc đoán thường là người nghiêm khắc với con, đòi hỏi con nhiều điều và nắm quyền kiểm soát đời sống con. Những bậc cha mẹ này thương con, xem việc nuôi dạy con là điều quan trọng nên dành nhiều thì giờ ở bên con, dạy dỗ hướng dẫn từng li từng tí. Đây cũng là những cha mẹ sẵn sàng hy sinh cho con để đời sống con được tốt đẹp. Tuy nhiên, vì sợ con vấp váp mà hư hỏng, các bậc phụ huynh này thường áp dụng kỷ luật quá nghiêm khắc với con, kiểm soát từng hành vi, cử chỉ của con, quyết định mọi việc cho con, buộc con làm theo mọi điều cha mẹ định đoạt và mong muốn. Những cha mẹ nghiêm khắc và độc đoán với con như vậy cũng thương con nhưng không quan tâm đến nhu cầu và ước muốn của con. Họ chỉ nghĩ đến điều mình muốn và cho đó là điều tốt mà không quan tâm đến điều con mong muốn hay sở thích của con. Các phụ huynh thuộc nhóm này thường buộc con phải vâng lời cha mẹ tuyệt đối, nếu con không vâng lời sẽ bị trừng phạt nặng nề. Bất cứ luật lệ nào cha mẹ đặt ra là con phải tuân theo, con không được thắc mắc mà cha mẹ cũng không cần phải giải thích, đối với các phụ huynh này, thẩm quyền và ý kiến của cha mẹ là quan trọng mà con cái phải tuyệt đối vâng theo. Một đặc điểm khác của những phụ huynh này là vì muốn cầm quyền trên đời sống con, muốn con tùy thuộc cha mẹ mãi mãi nên không hướng dẫn giúp đỡ con, cho con có quyền quyết định một số việc để con có thể dần dần tự lo tự lập, và không tùy thuộc cha mẹ nữa.
2. Những phụ huynh không quan tâm đến con
Những phụ huynh không quan tâm đến con thường hờ hững trong trách nhiệm làm cha mẹ, không xem việc nuôi dạy con là điều quan trọng, vì thế không để ý đến con, cũng không đòi hỏi hay trông mong nơi con điều gì. Con muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì thì làm, cha mẹ không biết mà cũng không bận tâm lo lắng. Mới nhìn, chúng ta thấy như đây là người dễ dãi với con nhưng thật ra đây là những phụ huynh không xem việc dạy dỗ hướng dẫn con là ưu tiên hàng đầu trong trách nhiệm làm cha mẹ. Những phụ huynh này xem nhẹ trách nhiệm làm cha mẹ có thể là vì mải mê làm giàu, hay chạy theo những tình cảm không chính đáng hoặc mải lo đeo đuổi danh vọng. Các phụ huynh này giống những phụ huynh độc tài ở chỗ là họ cũng không quan tâm đến nhu cầu và ước muốn của con. Đối với họ con cái chỉ làm mất thì giờ, làm vướng bận và cản trở những mục tiêu họ đang đeo đuổi. Dành thì giờ chăm sóc hướng dẫn con là điều bất tiện trước những bận rộn của cha mẹ; đặt luật lệ cho con vâng theo cũng chỉ mất công vô ích chứ không được gì, vì cha mẹ phải bận rộn đeo đuổi những điều quan trọng hơn. Trong những gia đình này, người nuôi dạy các em nhiều khi là người bà con hoặc là ông bà nội, ông bà ngoại. Con cái trong các gia đình này thường được đem gởi trong các nhà giữ trẻ từ khi còn rất nhỏ vì cả cha lẫn mẹ đều bận rộn đeo đuổi những mục tiêu khác mà họ xem là quan trọng hơn.
3. Những phụ huynh dễ dãi với con và nuông chiều con
Đặc điểm nổi bật của nhóm phụ huynh này là quan tâm rất nhiều đến nhu cầu và ước muốn của con nhưng không đòi hỏi hay trông mong nơi con điều gì. Tương tự như trong những gia đình cha mẹ hờ hững với con, các con trong gia đình này cũng được tự do muốn làm gì thì làm, không phải vì cha mẹ không có mặt bên cạnh hay không quan tâm, nhưng vì cha mẹ lúc nào cũng sẵn sàng chiều theo đòi hỏi của con. Các phụ huynh nuông chiều con thường cũng không đòi hỏi con phải vâng lời cha mẹ, vì muốn mình là bạn của con chứ không phải là cha mẹ của con. Họ sẵn sàng chiều ý con để cho con được vui, được thoải mái. Mỗi khi đưa ra một luật lệ nào, các bậc cha mẹ này thường bị con đặt nhiều câu hỏi, và họ cố gắng giải thích cho con, nhưng cuối cùng, tuân theo lời cha mẹ dạy bảo hay không là tùy ý con. Trong các gia đình này, con cái thường là người quyết định những vấn đề quan trọng, vì ý kiến của con được cha mẹ tôn trọng tuyệt đối. Tuy có cha mẹ ở bên cạnh nhưng vì cha mẹ không đặt luật lệ và không đòi hỏi phải vâng lời nên các con trong gia đình này thường chỉ làm những gì mình muốn, vì thế dễ trở thành những đứa con vô kỷ luật, không vâng theo lời dạy bảo của cha mẹ. Lắm khi các em như là chủ trong gia đình: muốn đi đâu, làm gì, muốn ăn uống lúc nào, muốn thức khuya xem ti-vi hay dùng computer chơi game đến giờ nào cũng được; có những em đem bạn về nhà lúc nào cũng được, cha mẹ không quan tâm, cũng không đặt luật lệ gì cả.
4. Những phụ huynh dùng thẩm quyền hướng dẫn con
Các phụ huynh này luôn quan tâm đến con, xem việc nuôi dạy con nên người là trách nhiệm hàng đầu của cha mẹ. Vì muốn dạy dỗ hướng dẫn con nên người nên các bậc cha mẹ này đặt luật lệ rõ ràng cho con và đòi hỏi con cái phải tuân theo những luật lệ đó. Cha mẹ là chủ gia đình và có quyền trên con cái, nhất là với các con còn nhỏ, chưa đến tuổi thiếu niên. So với những phụ huynh độc tài hay quá dễ dãi với con, điểm khác biệt của các bậc cha mẹ này là họ trông mong ở con những điều chính đáng, hợp lý và cũng bén nhạy trước nhu cầu và ước muốn của con. Các bậc phụ huynh này biết tâm lý trẻ con, biết những dại dột cũng như những bướng bỉnh của con nên tế nhị uốn nắn tâm tính của con, giúp con biết tôn trọng cha mẹ thay vì cứng đầu hay phản loạn nhưng không làm tinh thần con bị tổn thương. Các cha mẹ này quan tâm đến nhu cầu, sở thích và khả năng của từng đứa con, tuy nhiên, khi điều con mong muốn không đúng với điều cha mẹ dạy thì các con phải vâng theo luật lệ, theo lời dạy của cha mẹ. Các bậc phụ huynh này cũng thường nói chuyện với con, giải thích cho con những gì cần giải thích, và quyết định cuối cùng con phải vâng theo là theo lời khuyên dạy của cha mẹ. Ngày nào các con còn ở trong nhà cha mẹ, ngày đó các em còn cần tuân theo lời dạy bảo của cha mẹ, tuy nhiên, cha mẹ cũng luôn luôn hướng dẫn để con có thể dần dần tự lo tự lập (còn tiếp).
Minh Nguyên
Chương Trình Phát Thanh Tin Lành
