Dạy Con (Bài 15)

Kính chào quý thính giả,

Chúng tôi xin hoan nghênh quý vị đón nghe Câu Chuyện Gia Đình của Phát Thanh Tin Lành hôm nay. Ước mong những điều chúng tôi chia xẻ hằng tuần cũng mang lại một vài hữu ích cho quý vị trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là trong việc nuôi dạy con cái, là đề tài chúng tôi chia xẻ trong các Câu Chuyện Gia Đình gần đây.

Trong tuần qua chúng tôi nói về tình thương của cha mẹ đối với con nên hôm nay xin nói về việc áp dụng kỷ luật trong việc nuôi dạy con.  Điều quan trọng đầu tiên chúng ta cần biết là, để việc dạy dỗ hướng dẫn con cái có kết quả, cha mẹ cần giữ quân bình giữa tình thương và kỷ luật đối với con.  Có một điều mà nhiều cha mẹ không nhìn thấy, đó là con cái trong gia đình thường cảm nhận có một sự giằng co giữa ý muốn của các con và ý muốn của cha mẹ. Nhiều em lớn lên trong gia đình cảm nhận rằng luôn có một sự giằng co giữa ý muốn của hai thế hệ, tức là giữa ý muốn của cha mẹ và ý muốn của con cái.

Tiến sĩ James Dobson, một chuyên gia Tin Lành, viết nhiều tài liệu tài liệu về hôn nhân và cách nuôi dạy con cái. Trong quyển sách tựa đề The Strong Will Child tạm dịch là “Đứa Con Cứng Đầu,” Tiến sĩ Dobson mô tả về sự giằng co giữa ý muốn của cha mẹ và ý muốn của con cái. Ông viết:

Các con trong gia đình luôn cảm nhận sự giằng co giữa ý muốn của hai thế hệ, tức là ý của cha mẹ và ý của các con, vì vậy cách cha mẹ xử lý đối với ý muốn của con là điều rất quan trọng.  Khi một đứa bé có thái độ vô lễ hay làm điều gì gây hại cho các em hoặc người chung quanh, mục đích các em là xem thử ranh giới hay hàng rào cha mẹ đặt ra có vững chắc không, mình có thể vượt qua được không.  Khi con cái thách thức thẩm quyền của cha mẹ như vậy mà cha mẹ giữ vững lập trường, các em sẽ cảm thấy được an toàn dưới sự hướng dẫn của cha mẹ.  Các em thấy được an toàn trong môi trường mà quyền lợi của các em cũng như quyền lợi của người khác được bảo đảm bằng những giới hạn rõ ràng.

Trong một bài viết nói về cách làm thế nào để uốn nắn, hướng dẫn cho con cái trở nên khôn ngoan, Mục sư Chuck Swindoll nói rằng, “Mục đích của việc dạy con không phải là dùng áp lực, với bất cứ giá nào, để cha mẹ được thắng trong sự giằng co giữa ý muốn của con và ý muốn của cha mẹ” (Đây là điều cha mẹ của chúng ta thường làm).  Khi chúng ta thắng hơn ý muốn của con cái bằng quyền hay bạo lực, chúng ta chỉ làm con buồn khổ, đau đớn, và vì thế khiến cho mối quan hệ giữa chúng ta với các con trở nên căng thẳng và ngăn cách chứ không thân thương, ngọt ngào và tốt đẹp.  Trái lại khi áp dụng kỷ luật với con, mục tiêu của chúng ta là uốn nắn con cái vào khuôn phép một cách nhẹ nhàng nhưng rõ ràng và có mục đích, giống như người thợ gốm uốn nắn những vật dụng theo ý mình muốn.  Để đạt được điều này, là cha mẹ chúng ta cần có sự khôn ngoan, bén nhạy trước tâm tính và mong muốn của mỗi đứa con, sự khôn ngoan và bén nhạy này chỉ một mình Thiên Chúa có thể ban cho chúng ta.

Ngày xưa cha mẹ áp dụng kỷ luật với con cái rất là nghiêm khắc, lắm khi đến độ tàn ác, khiến con sợ cha mẹ, không dám đến gần cha mẹ. Ngày nay, trong nếp sống hiện đại, khi nghe nói việc áp dụng kỷ luật với con, nhiều người cho rằng áp dụng kỷ luật là hành hạ hay ngược đãi con, vì vậy, nhiều phụ huynh tránh, không áp dụng kỷ luật để dạy con nhưng cho con tự do, muốn làm gì cũng được, đòi hỏi điều gì cha mẹ cũng chiều theo.  Đây là điều vô cùng nguy hiểm, nguy hiểm cho con cũng như cho xã hội, vì nếu chiều theo ý con trong việc nuôi dạy con, chúng ta sẽ tạo nên một thế hệ trẻ vô kỷ luật và thiếu đạo đức, vì điều gì các em muốn các em cũng có quyền làm, không ai có thể cản trở hay ngăn cấm.

Lời Chúa trong Kinh Thánh dạy rằng, nếu thật sự yêu thương con, cha mẹ phải hết lòng chỉ bảo và sửa dạy con; cha mẹ nào không sửa dạy, không áp dụng kỷ luật với con là ghét con. Câu Kinh Thánh đó ghi trong sách Châm Ngôn 13:24, như sau:

Người nào kiêng roi vọt là ghét con cái mình, nhưng ai thương con sẽ sớm lo sửa dạy nó

Tục ngữ Việt Nam chúng ta cũng nói về phương cách dạy con qua câu:

Thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi.

Nếu cha mẹ không áp dụng kỷ luật trong việc nuôi dạy con là không ban cho con sự hướng dẫn, chỉ dạy quan trọng và cần thiết để giúp con nên người trưởng thành. Nếu là cha mẹ, chúng ta không dạy con làm điều phải, không cảnh cáo con tránh những điều sai quấy, tội lỗi, là chúng ta bỏ bê con, đó cũng là một hình thức ngược đãi con cái.  Chúng ta đồng ý rằng khi cha mẹ áp dụng kỷ luật quá nghiêm, khiến con bị tổn thương về thể xác lẫn tinh thần là ngược đãi con, nhưng nếu cha mẹ không áp dụng kỷ luật mà để cho con được tự do, làm bất cứ điều gì các em muốn, để rồi trở thành người hư hỏng, đó cũng là ngược đãi con. Vì vậy, nếu thật sự thương yêu những đứa con Chúa ban cho mình, là cha mẹ, chúng ta không chỉ lo cho con được ăn ngon mặc đẹp, tức là chỉ chăm sóc con người bề ngoài mà bỏ qua con người bề trong. Chăm sóc con người bên trong là chăm sóc mặt tình cảm, tâm tính và tâm linh của con: uốn nắn con vào kỷ luật, giúp con sống trong khuôn phép đạo đức trong sạch để con trở nên người tốt, trưởng thành, hữu ích cho chính các em và cho xã hội.

Nói đến vấn đề kỷ luật, hai điều chúng ta cần phân biệt rõ ràng: (1) Áp dụng kỷ luật với con chứ không ngược đãi con, và (2) Dùng kỷ luật để uốn nắn tâm tính con chứ không bẻ gãy tinh thần con, khiến con bị tan nát hay tổn thương .

1. Phân biệt giữa kỷ luật con và ngược đãi con

Cha mẹ ngược đãi con khi chúng ta áp dụng kỷ luật một cách vô lý hay quá đáng, làm hạ phẩm giá của con. Ví dụ như cha mẹ áp dụng kỷ luật cách tàn ác, kéo dài quá lâu khiến cho con bị đau đớn, xấu hổ, hoặc dùng những biện pháp kỷ luật không xứng hợp với lỗi lầm của con.  Khi cha mẹ áp dụng kỷ luật cách quá đáng là ngược đãi con, làm cho tinh thần con sụp đổ, cũng có thể khiến con khiếp sợ cha mẹ và mất tin tưởng ở chính mình.  Khi cha mẹ dùng những lời quá nặng nề hay thô tục để mắng mỏ con là chúng ta nhận chìm giá trị của con xuống vũng bùn; và khi áp dụng những biện pháp kỷ luật quá đáng, không xứng hợp với lỗi lầm hay sự hiểu biết của con, không xứng với tuổi của con, khiến con bị đau đớn cả thể xác lẫn tinh thần là chúng ta ngược đãi con.  Sự ngược đãi hay những lời mắng mỏ quá đáng sẽ ảnh hưởng đến cái nhìn của con về chính mình, để lại trong tinh thần cũng như cuộc đời con những vết hằn, vết sẹo không bao giờ xóa đi được.  Khi áp dụng kỷ luật cách quá đáng như thế không phải là sửa dạy con nhưng là hành hạ ngược đãi con.  Sự ngược đãi đó phát xuất từ lòng ghét bỏ, căm giận chứ không phát xuất từ lòng thương yêu của cha mẹ đối với con cái.

Nếu suy nghĩ và phân tích kỹ càng, chúng ta thấy kỷ luật hay sửa dạy khác hẳn với ngược đãi. Sửa dạy luôn luôn đúng, hữu lý, xứng hợp hay thích hợp với con, và vừa phải chớ không quá đáng. Mục đích cha mẹ sửa dạy con là để giúp con cải thiện, để nâng cao giá trị của con chứ không hạ giá trị của con xuống.  Sự sửa dạy và kỷ luật luôn đặt căn bản trên công lý và công bình. Khi sửa dạy con cái, chúng ta không sửa dạy cách đột ngột, bất ngờ, tùy hứng, hay tùy ý cha mẹ muốn.  Trái lại chúng ta cho con biết là khi nào các em cố tình hay cố ý vượt qua giới hạn cha mẹ đã đặt ra hay cố tình làm ngược lại những gì cha mẹ dạy bảo thì cha mẹ sẽ phải sửa dạy, nhờ đó con em chúng ta sẽ không ngạc nhiên hoảng sợ nhưng biết rằng khi nào các em cố ý không vâng lời hay cố tình vượt qua giới hạn thì sẽ bị sửa dạy. Sự sửa dạy chừng mực, chính đáng và hợp lý của cha mẹ không làm cho tinh thần và ý chí của con sụp đổ nhưng trái lại, sẽ giúp con trở nên người hiểu biết và có kỷ luật.  Ngoài ra, việc kỷ luật con cái cần bắt nguồn từ một động cơ tốt đẹp, đó là vì thương yêu và quan tâm đến sự trưởng thành của con chứ không phát xuất từ sự giận dữ, thất vọng của cha mẹ hay từ một mưu ý thâm độc nào.

2. Phân biệt giữa uốn nắn tâm tính và bẻ gãy tâm tính của con

Sách Châm Ngôn trong Thánh Kinh Cựu Ước cho thấy sự khác biệt giữa tấm lòng được uốn nắn và tấm lòng bị bẻ gãy hay bị tan nát. Châm Ngôn 15:13 dạy như vầy:

Lòng vui mừng làm cho vẻ mặt hân hoan, nhưng lòng buồn bã khiến tâm trí nao sờn.

Châm Ngôn 17:22 cũng mô tả một hình ảnh tương tự, tác giả viết:

Lòng vui mừng vốn là một phương thuốc hay, còn trí nao sờn làm cho xương cốt khô héo.

Mục đích của cha mẹ trong việc sửa dạy hay áp dụng kỷ luật với con cái là vì yêu thương con, chúng ta muốn hướng dẫn chỉ dạy, để giúp cho con biết đâu là điều hay lẽ phải, là điều tốt nên làm, cũng để giúp con có hướng đi đúng cho đời sống; hơn thế nữa, khi con chúng ta làm đúng việc cần làm và phải làm, các em sẽtự tin và có tiêu chuẩn sống rõ ràng khi phải đối diện với những khó khăn trong đời.  Khi hướng dẫn uốn nắn con như vậy, chúng ta giúp con nhìn thấy những giá trị cao đẹp trong đời sống, cũng giúp con thấy đời sống quý báu và có ý nghĩa, tức là chúng ta giúp con yêu đời và yêu chính mình.  Trái lại, khi áp dụng kỷ luật quá nghiêm khắc và không hữu lý, không đúng chỗ, chúng ta có thể bẻ gãy ý chí của con, làm cho tinh thần con suy sụp hay tan nát, đó là chúng ta giết chết tấm lòng vui vẻ, yêu đời và khiến con mất tự tin ở chính mình (còn tiếp).

Minh Nguyên
Chương Trình Phát Thanh Tin Lành