Dạy Con (Bài 20)

Kính chào quý thính giả,

Cảm tạ Chúa cho chúng tôi lại được hoan nghênh quý vị đón nghe Câu Chuyện Gia Đình của Phát Thanh Tin Lành hôm nay. Cầu xin Chúa ban ơn lành trên quý vị và mọi người trong gia đình, đặc biệt là xin Chúa thêm sức trên quý phụ huynh có con còn nhỏ, còn cần cha mẹ dành thì giờ dạy dỗ hướng dẫn, để chúng ta làm trọn trọng trách Chúa giao: hướng dẫn con nên người trưởng thành, hầu con đem lại niềm vui cho cha mẹ và hữu ích cho xã hội. Trong Câu Chuyện Gia Đình kỳ trước chúng tôi có nói đến tác giả Lou Priolo, là người chuyên viết về nuôi dạy con cái, tác giả Lou Priolo nêu lên hai mươi điều quý vị phụ huynh có con còn nhỏ cần ghi nhớ và tránh, để không làm con cái nản lòng nhưng giúp các em vui vẻ, sẵn sàng làm theo lời cha mẹ dạy bảo. Trong Câu Chuyện Gia Đình trước, chúng tôi nhắc đến Năm điều cha mẹ làm khiến việc dạy dỗ, hướng dẫn con nên người trưởng thành sẽ không có kết quả và lắm khi còn khiến con buồn giận và nản lòng. Năm điều đó là: (1) Cha mẹ không yêu thương, hiệp một với nhau, (2) Cha mẹ không làm chủ hướng dẫn gia đình. (3) Cha mẹ hay giận: giận quá đáng hoặc giận không chính đáng. (4)  Cha mẹ kỷ luật con cái cách giận dữ và (5) Khi con lầm lỗi, mắng con quá nặng lời.  Đó là năm điều chúng tôi trình bày trong Câu Chuyện Gia Đình kỳ trước. Hôm nay chúng tôi xin chia xẻ thêm những điều khác, cũng rất thực tế mà tác giả Lou Priolo đề cập đến, là những điều lắm khi chúng ta vấp váp và vô tình làm cho con buồn bã, nản lòng.

6. Không nhất quán trong cách kỷ luật con

Điều thứ sáu cha mẹ vô tình làm khiến con cái nản lòng hay phiền giận, đó là cha mẹ không nhất quán trong việc kỷ luật hay sửa dạy con nhưng khi thì quá dễ dãi khi thì quá nghiêm khắc.  Chẳng hạn như, những khi vui vẻ cha mẹ dễ dàng bỏ qua lỗi lầm của con, trái lại nếu đang bực bội hay phiền giận nhau thì dù con chỉ phạm một lỗi nhỏ cũng xem là lớn và sửa dạy con nặng nề.  Lắm khi các con phạm cùng một lỗi như nhau nhưng cha/mẹ áp dụng những kỷ luật hay cách sửa dạy khác nhau.  Ví dụ như các em quên làm bài, quên học bài hoặc đi chơi với bạn mà không xin phép; có lúc cha mẹ không nói gì, cũng không sửa phạt nhưng lúc khác các em cũng phạm lỗi lầm tương tự thì bị la mắng hay bị đòn.  Cách sửa dạy không nhất quán của cha mẹ: khi thì quá nghiêm khắc khi thì quá dễ dãi cũng có thể khiến con buồn và mất lòng tin nơi cha mẹ, vì các em không biết lúc nào hay khi mình phạm lỗi lầm gì thì sẽ bị kỷ luật, khi nào thì không bị kỷ luật.

7. Đặt luật lệ cho con mà chính cha mẹ không tuân giữ

Câu mà một số phụ huynh thường nói với con là: “Chuyện đó ba má làm được, mấy con còn nhỏ không được làm!”  Ví dụ có người nói với con: “Ba má thức khuya coi ti-vi hay đi chơi về trễ thì được, vì ba má lớn rồi, còn mấy con còn nhỏ không được coi ti-vi quá khuya hay đi chơi về trễ!”  Khi cha mẹ không làm gương trong những luật lệ mà con phải vâng theo, chúng ta có thể khiến con buồn và bất mãn, các em nghĩ rằng như thế là không công bằng.  Một ví dụ khác là khi cha mẹ bảo các con phải nhường nhịn nhau, chia xẻ với nhau, không được tranh giành hay cãi nhau, nhưng cha mẹ thì cãi nhau thường xuyên, và cãi nhau trước mặt con nữa, đó là chúng ta đặt luật lệ cho con mà chính mình không tuân giữ.  Khi cha mẹ không làm đúng những gì mình dạy con hoặc không làm gương cho con noi theo, chúng ta có thể khiến con buồn, giận hay nản lòng, dù các em không bao giờ dám nói ra điều đó.

8. Áp dụng luật lệ với con quá khắt khe

Một số phụ huynh vì bận rộn với trách nhiệm trong sở hoặc vì lo đeo đuổi những mục tiêu đặt ra cho đời sống nên không còn thì giờ quan tâm đến con cái, không hướng dẫn con trong kỷ luật.  Ngược lại cũng có những phụ huynh sợ con hư hỏng vì ảnh hưởng của bạn bè hay những điều không tốt trong xã hội nên kiểm soát, nắm giữ con quá chặt chẽ.  Những phụ huynh này thường đặt ra những luật lệ tỉ mỉ, khắt khe bắt con phải tuân giữ.  Có những phụ huynh muốn con cái làm việc gì cũng phải cố gắng tối đa cho được toàn hảo, và đúng giờ giấc mà cha mẹ đã ấn định. Ví dụ như buổi tối phải học bài, làm bài xong mới được đi ngủ, khi đã mệt mà làm bài chưa xong cũng không được đi ngủ.  Về chuyện ăn uống chẳng hạn: mẹ nấu món gì cũng phải ăn, không được chê, nếu chê không ăn sẽ bị la mắng hay bị đòn.  Khi cha mẹ sắm quần áo cho thì màu gì, kiểu gì cũng phải mặc, không được chê hay đòi chọn kiểu khác.  Thậm chí có những cha mẹ muốn con cái phải giống mình trong mọi sự: trong cách ăn uống, nói năng, giải trí và sở thích, v.v… con cái không được chọn điều khác hay làm khác với những gì cha mẹ quyết định hay dạy bảo.  Khi nuôi dạy con, chúng ta nhớ rằng các con chúng ta, tuy cùng một cha mẹ sinh ra nhưng rất khác nhau: khác về tính tình, khả năng, cách suy nghĩ, v.v…. Vì vậy, đối với các em trong tuổi thiếu niên, là tuổi bắt đầu biết suy nghĩ và muốn tự lập, chúng ta cần bén nhạy trước sở thích và khả năng của con, để không ép con làm điều cha mẹ muốn mà đó là điều các em không muốn hoặc không được Chúa ban cho khả năng.  Có những phụ huynh vì hoàn cảnh khi lớn lên không được học nhạc, học cách sử dụng các loại nhạc khí, hoặc không được chơi các môn thể thao như mình mong ước, nên khi có con thì thúc đẩy con học nhạc học đàn hoặc tập luyện các môn thể thao đó, là những điều các em không thích hoặc không muốn.  Vì vậy,  cha mẹ cần hướng dẫn con trong kỷ luật, để giúp con lớn lên trong đường ngay lẽ phải, tránh bạn bè không tốt, tránh đời sống tội lỗi, luông tuồng vô kỷ luật.  Chúng ta cũng cần áp dụng kỷ luật nhưng hướng dẫn con cách uyển chuyển, tùy theo nhu cầu, sở thích của con, nhất là tùy theo bản tính, khả năng Chúa ban cho từng đứa, để các em không buồn hay bất mãn vì được cha mẹ giúp phát triển theo đúng tài năng hay khả năng Thiên Chúa ban cho.

9. Cha mẹ có lỗi mà không nhận lỗi

Là cha mẹ, chúng ta nhiều tuổi đời hơn con nên khôn ngoan hơn, hiểu biết và có nhiều kinh nghiệm hơn.  Tuy nhiên, vì là con người bất toàn nên chúng ta không thể tránh được những lúc vấp váp, lỡ lầm.  Chẳng hạn như chúng ta bảo con làm một việc quá khó, con không thể làm được, hoặc hứa với con điều gì nhưng rồi quên không giữ lời hứa.  Khi biết mình sai sót như vậy, chúng ta cần nhận lỗi và có khi cũng cần xin lỗi con.  Đây là điều rất khó đối với quý vị phụ huynh, nhất là với người Á đông chúng ta.  Những điều cha mẹ thường dễ vấp như: Trong nhà có việc cần con giúp nhưng chúng ta quên nhờ, quên dặn bảo, nên con không làm, hoặc có khi vì cha mẹ không chỉ dạy rõ ràng nên con làm sai và hỏng việc; cũng có khi  đứa con này làm lỗi mà chúng ta mắng lầm đứa khác, v.v…  Những lúc đó cha mẹ cần nhận mình sai và xin lỗi con chứ không nên lấy quyền làm cha mẹ để áp đảo con, nói rằng ba má không bao giờ sai. Khi cha mẹ vấp váp nhưng sẵn sàng nhận mình sai và xin lỗi, các em sẽ không coi thường cha mẹ nhưng càng tôn trọng và yêu kính cha mẹ hơn, vì thấy cha mẹ mình khiêm nhường, đối xử công bằng chứ không lấy quyền làm cha mẹ mà áp đảo con cái.  Nếu khi cha mẹ vấp váp, và vì lỗi của cha mẹ mà con cái bị tổn thương hay thiệt hại về mặt nào đó mà cha mẹ làm ngơ không nhận lỗi hay lấy quyền làm cha mẹ để con phải chấp nhận hoặc nói với con rằng cha mẹ không bao giờ sai, khi cư xử với con như vậy, chúng ta có thể khiến con buồn giận hoặc mất đi lòng tin cậy và kính yêu cha mẹ.

10. Lúc nào cũng tìm lỗi của con để la mắng hay sửa dạy

Có những người là ông bà, cha mẹ nhưng không gần gũi với con cháu, trái lại lúc nào cũng tìm lỗi lầm của con cháu để la mắng, sửa dạy hay chê trách. Con cháu chúng ta vì còn nhỏ dại, thiếu kinh nghiệm, thiếu khôn ngoan nên làm nhiều điều không giỏi, không tốt như chúng ta mong muốn, cũng có khi các em vô tình làm những điều không đúng theo ý của cha mẹ.  Trong những trường hợp đó, chúng ta cần thông cảm với con và kiên nhẫn chỉ dạy con cặn kẽ hơn.  Ví dụ chúng ta tập cho con quét nhà, rửa chén hay sắp xếp quần áo vào tủ cho ngăn nắp. Nếu các em vâng lời, làm theo điều cha mẹ nhờ nhưng vì vụng về, nên làm không được tốt như  chúng ta mong muốn.  Trong trường hợp đó, chúng ta không nên chú ý vào những sai sót của con mà la mắng hay chê trách, trái lại chúng ta cần nhìn vào cố gắng của các em và khen; như thế các em sẽ vui vì thấy cố gắng của mình được cha mẹ nhìn biết và lần sau khi cần giúp cha mẹ các em sẽ cố gắng để cha mẹ vui và các em cũng được khen nhiều hơn.

Minh Nguyên
Chương Trình Phát Thanh Tin Lành